ElifZekât nasıl hesaplanır? Nisap ve 1/40 oranı
Kısa cevap
Temel ihtiyaçları ve bir yıl içinde ödeyeceği borçları dışında 24 ayardan 80,18 gram altın değerinde (nisap) malı olan Müslüman, bu mal üzerinden bir kamerî (hicrî) yıl geçince zekât verir. Yıl sonunda elindeki para, altın, döviz ve ticaret malının toplamı hâlâ nisaba ulaşıyorsa, tamamının kırkta biri (%2,5) zekât olarak verilir. Yıl içindeki artış ve azalmalara bakılmaz; maaş gibi sonradan gelen gelirler de mevcut birikime eklenir.
Zekât kimlere farzdır?
Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre zekâtın farz olması için kişinin:
- Müslüman, akıllı ve ergen olması,
- Temel ihtiyaçları ve yıllık borçları dışında nisap miktarı, artıcı nitelikte (para, altın, ticaret malı gibi) mala sahip olması,
- Bu mal üzerinden, edinildiği andan itibaren bir kamerî yılın geçmesi ve yıl sonunda birikimin nisabın altına düşmemesi gerekir.
Sadece maaş veya ücret almak tek başına zekât yükümlülüğü doğurmaz; belirleyici olan bu şartların gerçekleşmesidir.
Nisap: 80,18 gram altın
Diyanet, zekât nisabında 24 ayardan 80,18 gram (20 miskal) altın değerini esas alır. Para, döviz, ticaret malı ve farklı ayardaki altınlar bir arada bulunduğunda toplam değerleri bu ölçüyle karşılaştırılır. Kurul, gümüş için de ayrı bir gümüş ölçüsü yerine aynı altın değerinin ölçü alınmasını uygun görür.
Nisabın TL karşılığı altın fiyatıyla her gün değişir. Hesap yapacağınız gün 24 ayar gram altının güncel fiyatını 80,18 ile çarparak nisabı kendiniz bulabilirsiniz.
Adım adım zekât hesabı
- Zekât yılını başlatın: birikiminiz (borçlar ve temel ihtiyaçlar düşüldükten sonra) nisaba ulaştığı gün zekât yılınız başlar. Bu tarihi hicrî takvime göre not edin.
- Bir kamerî yıl bekleyin: yıl içinde birikimin artması veya azalması hesabı etkilemez.
- Yıl dolunca varlıkları toplayın: nakit, banka hesabı, döviz, altın ve gümüş, satmak için elde tutulan ticaret malları (o günkü güncel değeriyle).
- Borçları düşün: bir yıl içinde ödenecek borçlarınızı toplamdan çıkarın.
- Nisapla karşılaştırın: kalan tutar 80,18 gram altın değerine ulaşıyorsa zekât gerekir.
- Kırkta birini verin: kalan tutarın tamamı 40'a bölünür (%2,5). Örneğin zekâta tabi her 1.000 liralık varlık için 25 lira zekât düşer.
Maaş, yıl içi gelir ve ticaret malı
- Maaş ve ücret: Kurul'un benimsediği Hanefî görüşe göre yıl içinde gelen maaş, ücret, miras ve hediye gibi gelirler ayrı yıl beklemez; mevcut birikime eklenir ve yıl sonunda hepsinin zekâtı birlikte verilir. Maaşın yılın dolmasına az kala gelmesi de bu hükmü değiştirmez.
- Ticaret malı: kâr amacıyla alınıp satılan mallar, satılınca elde edilecek kâr hesaba katılmadan zekâtın hesaplandığı günkü cari değeriyle değerlendirilir.
- Kâğıt para: bugün altın ve gümüşün yerini tuttuğu için zekâtı verilir.
Mezhep farkları
Hanefîler, yarısından fazlası altın olan alaşımı saf altın sayar ve ayarına bakmadan toplam ağırlık 80,18 grama ulaşınca zekât gerektiğini söyler. Diğer mezhepler ise alaşımın içindeki saf altın miktarını esas alır. Din İşleri Yüksek Kurulu, hesap kolaylığı ve çoğunluğun görüşü gerekçesiyle farklı ayardaki altınların toplam değerinin 24 ayar 80,18 gram altın değerine ulaşmasını ölçü kabul eder.
Şâfiî mezhebine göre miras, hibe gibi yollarla müstakil olarak gelen mal, mevcut birikime eklenmez; her biri kendi kamerî yılını doldurunca zekâta tabi olur.
İlgili ayetler
- Bakara 2:43 —
Namazı kılın, zekatı verin.
- Tevbe 9:103 —
Onların mallarından, onları kendisiyle arındıracağın ve temizleyeceğin bir sadaka (zekat) al…
Alıntılar Diyanet İşleri Başkanlığı mealindendir; ayetin tamamı için bağlantılar Diyanet'in Kur'an-ı Kerim portalına gider.
Sık sorulanlar
Zekât oranı nedir?
Para, altın, döviz ve ticaret mallarında zekât oranı kırkta bir, yani %2,5'tir.
Maaşımın her ay zekâtını vermem gerekir mi?
Hayır. Maaş tek başına zekât gerektirmez. Birikiminiz nisaba ulaştığı günden itibaren bir kamerî yıl geçince, yıl sonunda elinizdeki toplam birikimin %2,5'ini verirsiniz.
Yıl içinde param nisabın altına düştü, yıl yeniden mi başlar?
Kurul'un fetvasına göre yıl içindeki artış ve azalmalara itibar edilmez; önemli olan yılın başında ve sonunda nisabın mevcut olmasıdır.
Zekât yılı neden hicrî takvimle hesaplanır?
Zekâtın şartı olan yıl, kamerî (hicrî) yıldır. Kamerî yıl güneş yılından yaklaşık 11 gün kısa olduğu için miladi tarihe göre hesap yapan kişi zekâtını geciktirmiş olur.
Elif'te
Elif'teki Zekât Hesaplayıcı'ya nakit, altın, gümüş ve ticari mallarını girip borçlarını düşerek zekâtını adım adım hesaplayabilirsin. Zekât yılının başlangıcını takip etmek için uygulamadaki hicrî takvimi kullanabilirsin.
Kaynaklar
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu — Maaş ve ücret gibi gelirlerin zekâtı nasıl hesaplanır ve ne zaman verilir?
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu — Altının nisabı ve farklı ayardaki altınların zekâtı
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu — Ticaret malının zekâtı nasıl hesaplanır?
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu — Gümüşün zekât nisabı nedir?
- Diyanet Din İşleri Yüksek Kurulu — Kâğıt paraların zekâtı verilir mi?
- TDV İslâm Ansiklopedisi — Zekât
Bu sayfa Diyanet kaynaklarından derlenmiştir. Hükümler Hanefî mezhebi esas alınarak verilmiştir; mezhep farkı olan yerler ayrıca belirtilmiştir. Kişisel durumunuz için bir din görevlisine veya Diyanet'in soru-cevap hattına danışın. Son güncelleme: 5 Ekim 2026.